Kerkelijk grondbezit

Triple P van kerkelijk grondbezit

People

Agrarisch grondgebruik draagt bij aan een eerste levensbehoefte: voedsel. De gangbare landbouw probeert om op korte termijn een zo hoog mogelijke opbrengst te realiseren. Hiervoor worden kunstmatige meststoffen gebruikt. Voor het maken en transporteren van de kunstmest is veel energie nodig, met derhalve een hoge CO2 uitstoot. Voor de hoge productie van vlees, zuivel en eieren hier wordt ook veel voer vanuit ontwikkelingslanden geïmporteerd. Ook hiervoor is veel energie nodig en de grootschalige productie van grondstoffen voor veevoer leidt in de regel tot verstoring van de lokale markt met alle slechte gevolgen voor lokale kleine boeren. Er gaan tevens grote natuurgebieden verloren, inclusief oerwouden en de biodiversiteit loopt wereldwijd dramatisch terug, een bedreiging voor de gezondheid van mensen. Producten van biologische landbouw, vanuit de eigen streek en passend bij het seizoen zijn duurzamer. Bij gebruik van eieren, melk en vlees is het ook duurzaam om te letten op het welzijn van de dieren die deze producten leveren, zij zijn onze medeschepselen. Samengevat kan je stellen dat een vegetariër de laagste ecologische footprint veroorzaakt.

 

Planet

Ecologisch gebruikte landbouwgrond houdt rekening met de plaatselijke natuurlijke ecosystemen en met dierenwelzijn. Er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Schadelijke insecten worden op natuurlijke manier bestreden. De biodiversiteit is daarom bij biologische bedrijven hoger, terwijl er geen chemische resten in de voedselketen terecht komen. U kunt met (nieuwe) pachters afspraken maken over de vorm van het agrarisch grondgebruik, bijvoorbeeld voor biologische teelten.

Het relatief kleine areaal natuur in ons land wordt verbeterd door natuurgebieden met elkaar te verbinden. Dit om verder uitsterven van dieren- en plantensoorten tegen te gaan en de natuurkwaliteit te verbeteren. Omzetting van agrarisch grondbezit naar natuurgebied of bos kan voelen als ‘kapitaalvernietiging’ van kostbare productiegrond. Maar bedenk dat meer dan 75% van de dieren- en plantensoorten al uit ons land verdwenen is en dat deze achteruitgang nog steeds door gaat, ook als gevolg van klimaatveranderingen.

 

Profit

De economische waarde van grond is afhankelijk van de bestemming en het gebruik. Verpachte agrarische grond is tot wel 60% minder waard dan niet-verpachte. Het directe rendement van grond voor de kerk is beperkt (maximaal 2%), maar een ‘veilige’ belegging. Het indirecte rendement zit in de toe- of afname van de economische waarde van de grond. De marktwaarde van grond in vrij gebruik schommelt maar is gemiddeld genomen wel toegenomen. ‘Verzilvering’ van de economische waarde kan geld vrijmaken voor een andere bestemming en/of plaatsing van of participatie in bijvoorbeeld windmolens. ‘Verzilveren’ brengt het meest op bij niet-verpachte grond die vrij van gebruik is. Soms kan tijdelijk gebruik worden afgesproken, terwijl gewerkt wordt aan het wijzigen van de bestemming. De ‘verzilvering’ volgt dan zodra de nieuwe bestemming is verleend.

Herbestemming van gebouwen kan zinvol zijn als bijvoorbeeld agrarische gebouwen niet langer meer worden gebruikt. Vaak kunnen voormalige agrarische gebouwen worden ingewisseld voor een woonbestemming, na een bestemmingsplanprocedure. Vaak is een investering in groen noodzakelijk, zodat er een ‘woonerf’ ontstaat. In bepaalde gevallen kan zelfs een landgoed worden aangelegd. Daar zijn voorwaarden aan gebonden, zoals aanleg van natuur en bosgebied, maar het levert belangrijke belastingvoordelen op. Dit zijn wel complexe en langjarige processen.

 

Twee mogelijke opties

1. Een groot perceel

Stel, uw kerk beschikt over grond bij het riviertje De Grift bij Veenendaal, en heeft de grond verpacht. De pachter wil ermee stoppen. U kunt een nieuwe pachter zoeken, maar het gebied rond De Grift is aangewezen als toekomstige natuurlijke verbindingszone. Dit kan alleen een succes worden als er door grondeigenaren wordt meegewerkt aan nieuwe natuur. Dus u kunt ervoor kiezen, daaraan mee te werken. In dat geval krijgt u een marktconforme compensatie voor de grond vanwege de nieuwe bestemming. Maar u blijft eigenaar van de grond, die nu natuurgebied wordt. U kunt er natuurwerkdagen houden met de gemeente. En het geld dat uw kerk heeft ontvangen als compensatie, kunt u vrij op andere manier investeren. Financieel is deze keuze waarschijnlijk aantrekkelijker dan opnieuw verpachten.

 

2. Een klein perceel

Stel, uw kerk beschikt over een klein perceel, dat niet eenvoudig te verpachten is en weinig oplevert. Misschien iets om volkstuinen te realiseren. Daarvoor is overleg nodig met de gemeentelijke overheid. Het levert financieel meer op en heeft een sterke sociale functie. Ook kan uw kerk het perceel omvormen tot bosje. U kunt daarbij samenwerken met scholen en jeugd (boomplantdagen) en het project laten sponsoren.

 

Hoe pakt u het aan?

Tip

Zorg altijd eerst dat u de vrije beschikking over de grond krijgt, voordat u er iets anders mee doet.

Tip

Overweeg de grond te verpachten aan een biologisch landbouwbedrijf in plaats van een traditioneel bedrijf.

Houd wel rekening met de wettelijke pachtnormen en de (lagere) opbrengst voor een biologische boer!

[accordion][accordion_block title=”Pachtnormen”]Wat de boer moet betalen voor het gebruik van de grond, is gedeeltelijk voorgeschreven in het Pachtnormenbesluit (zie handige links hieronder). Zie ook: Pachtnormen 2013 (zie handige links hieronder). De vergoeding en contractduur zijn onderhevig aan wettelijke voorschriften en gebaseerd op overleg met de sector. Deze normen zijn echter gebaseerd op de reguliere landbouw. Biologische landbouwbedrijven gebruiken en bemesten de grond minder intensief en produceren daardoor per hectare minder. De inkomsten van de boer zijn daardoor lager. Bij het bepalen van de vergoeding die de boer moet betalen voor het gebruik van de grond, kan het kerkbestuur hier rekening mee houden. [/accordion_block]

Tip

Overweeg bij grond met een agrarische bestemming de aanleg van een moestuin.

Zo betrekt u als kerk veel mensen bij de grond. Die voelen hun afhankelijkheid van goed groeiend voedsel en beleven er plezier aan. Dit is een mooi voorbeeld van de combinatie van ecologische en sociale duurzaamheid. Zie bij Kerktuin.
Tip

Draag bij aan natuurverrijking door het aanleggen van een poel, natuurvriendelijke oevers of het planten van knotbomen.

Dat kan vaak zonder vergunning en met subsidie.
Tip

Bestem de grond voor nieuwe natuur, als deze in een gebied ligt waar nieuwe natuurgebieden gaan komen. Of bestem de grond voor bos. Dat kan inkomsten uit houtproductie opleveren.

Er is subsidie voor de planvorming, voor de aanleg en ter compensatie van de waardedaling als de grond van een agrarische naar een natuurbestemming overgaat. Bij een keuze voor bos, is het wel van belang specifieke bos-ecologische kennis en -beheer in te schakelen!

 

[accordion_block title=”Bosbeheer en houtproductie”]Bos kan alleen als natuur dienen of mede voor houtproductie. Houtproductie moet gelijk op gaan met de natuurlijke aangroei van nieuw hout. Hout oogsten kan schade veroorzaken aan het bos, de bosbodem of planten en dieren. Als de houtoogst verantwoord plaatsvindt, kan gecertificeerd hout worden geleverd (FSC of PEFC) dat de natuur spaart en inheemse bossen en hun bewoners elders ontziet. Nu wordt nog 90% van onze houtbehoefte geïmporteerd (merendeels uit duurzaam beheerde Europese bossen). Nieuw bos kan daar wat aan doen. Voor het aanleggen van nieuw bos kan worden teruggevallen op de provinciale overheid, maar u kunt ook zelf starten, waarbij ieder een boom kan planten.[/accordion_block][/accordion]

 

Tip

Overweeg de grond te verkopen. Investeer het geld in een windmolen of een windmolenvereniging waarbij u deelt in de opbrengst.

Dat is ook duurzaam en het kan een hoger rendement opleveren.

 

Hoe verder?

Raadpleeg het schematisch overzicht: Exploitatiemogelijkheden kerkgrond. Dat kan u helpen met keuzes maken. Daarin vindt u de naam en contactgegevens van een ‘wegwijzer’ die bereid is u op weg te helpen. Werk met hulp van zo’n ‘wegwijzer’ eerst uw vraag goed uit; het werkveld is complex.

 

Verder advies voor de Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

  • Kantoor der Kerkelijke Goederen (KKG), het rentmeesterkantoor voor PKN-gemeenten en daaraan gelieerde organisaties voor beheer onroerend goed, taxaties, aan- en verkoop en herbestemming kerkelijke gebouwen.
  • Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer in de PKN (VKB).
  • Gemeenteadviseurs Kerkbeheer: zij bieden hulp op het gebied van o.a. registergoederen (pacht; erfpacht; aan- en verkoop, restauratie en onderhoud gebouwen en bezittingen).

Verder advies voor de Rooms-katholieke Kerk

  • De economen, verbonden aan elk bisdom
  • Konferentie Nederlandse Religieuzen (KNR)

Verder advies voor andere kerken

  • KKG Adviseurs: een zelfstandige stichting die dezelfde diensten levert als het KKG, voor kerken en organisaties die niet bij de PKN zijn aangesloten.
  • Vereniging van Rentmeesters. Op hun website (zie bij Handige links) zit een zoekfunctie voor een rentmeester in uw regio of met de gewenste specialiteit.

 Verder advies over natuurbeheer

  •  A Rocha Nederland. Deze organisatie biedt verschillende vormen van advies in het kader van het programma ‘Hart voor de Schepping‘.
  •  Landschapsbeheer Nederland

Voorbeelden uit niet-kerkelijke hoek

Voorbeeld 1: zorgboederij

Zorgboerderij ’t Paradijs (Barneveld) levert zorg aan ouderen en jongeren, vergoed uit de AWBZ. De boerderij verhoogt de leefkwaliteit van de mensen, gecombineerd met een gemengd biologisch bedrijf. De omgeving is rijk aan natuurschoon en moet worden beheerd. De boerderij levert dieren voor het begrazen van kruidenrijke weilanden en diensten voor het landschapsonderhoud. Er zijn vele vrijwilligers bij betrokken.

Kerken kunnen land of vermogen investeren in zo’n bedrijf. Zo kan het ‘vastgelegde vermogen’ een ‘levende’ bijdrage leveren aan de Triple P.

 

Voorbeeld 2: landgoed Huis Sevenaer

Een particulier landgoed, waarvan de inmiddels overleden eigenaar Jhr. Van Nispen tot Sevenaer de grond gebruikte met eerbied voor de schepping en met gebruikmaking van natuurlijke systemen en processen.

 

Kerken met ervaring

 

Protestantse gemeente Langedijk – Noord

Probeert windturbines geplaatst te krijgen op haar grondbezit; informatie [email protected]

 

RKK, Sint Adelbert abdij, Egmond

In de boomgaard van de kloostertuin werden oude soorten appels en peren geplant. Het beheer wordt gedaan door de Pomeologische Vereniging. In de kloostertuin werden ook allerlei bijzondere waardplanten voor vlinders aangeplant. Thans wordt in samenwerking met natuurorganisatie IVN de tuin op een natuurlijke manier beheerd zodat vlinders en andere insecten er de ruimte krijgen. In samenwerking met het Noord-Hollands Landschap onderhoudt een groep vrijwilligers het groen in de abdijtuinen; informatie en contact: http://www.abdijvanegmond.nl