Handige tips

Tip

Compenseer uw CO2-uitstoot!

Kerk in Actie, de Protestantse Kerk en ICCO werken nauw samen met FairClimateFund. FairClimateFund biedt unieke oplossingen voor kerken die maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen. U vergroent uw kerk met FairClimateFund in drie stappen:

Scan. De CO₂-uitstoot van uw kerk wordt gescand, waarmee u ziet wat uw impact op het milieu is.

Reduceer. U ontvangt advies op maat, om uw uitstoot te reduceren en geld te besparen. U verkleint gemakkelijk uw uitgaven aan gas, elektra, en vervoer.

Compenseer. De uitstoot die u niet kunt reduceren, compenseert u met eerlijke CO₂-rechten (Fairtrade Carbon Credits) van FairClimateFund.

Door uw CO₂-voetafdruk te compenseren, draagt u niet meer bij aan klimaatverandering. En met uw bijdrage aan een van de projecten van FairClimateFund steunt u ook families in ontwikkelingslanden. In andere woorden, u investeert in een beter en eerlijker klimaat. Meer informatie vindt u op www.fairclimatefund.nl

Kerken met ervaring:

– De Paaskerk in Baarn
– De Protestantse Gemeente te Rhenen

Tip

“Ga uit van uw huidige beleggingsbeleid of -portefeuille bij de overstap naar duurzaam beleggen.”

Wees niet bang dat u een lager rendement krijgt. Uit onderzoek blijkt dat duurzaam beleggen niet ten koste gaat van rendement. En: zelfs áls er (iets) minder rendement behaald wordt, is een eerlijk rendement nog steeds te prefereren.

Als u belegt in individuele aandelen en obligaties, is dat waarschijnlijk uitbesteed aan een vermogensbeheerder. Zo niet, dan is dat sterk aan te raden. Toets of uw vermogensbeheerder duurzaamheid serieus neemt of dat hij het pas noemt als u er expliciet naar vraagt. Een goede vermogensbeheerder is uit zichzelf al eens het gesprek over duurzaamheid met u aangegaan!

 

Tip

Leg uw doelstellingen – financieel en maatschappelijk – vast in een beleggingsstatuut.

Dat is het kader waarbinnen uw vermogensbeheerder voor u moet opereren. Heeft uw kerk of parochie geen expliciet beleggingsbeleid, dan is haar huidige beleggingsportefeuille het beste vertrekpunt voor een discussie over verduurzaming.

 

Tip

Vraag uw vermogensbeheerder eens per kwartaal te rapporteren over de resultaten. Dan kunt u beoordelen of hij binnen het risicoprofiel en het duurzaamheidsprofiel is gebleven.

 

Tip

Als u belegt in beleggingsfondsen kunt u overstappen op duurzame varianten van deze fondsen zonder dat het risico noemenswaardig verandert.

Risicoprofielen komen overigens zelden exact overeen, o.a. door verschillen in sectorweging en focus op grote (‘large cap’) dan wel middelgrote (‘mid cap’) of kleinere (‘small cap’) ondernemingen. Laat u terdege adviseren.

 

Duurzame beursgenoteerde beleggingsfondsen

Deze fondsen beleggen in een portefeuille van (beursgenoteerde) aandelen en obligaties. Het duurzaamheidsbeleid van deze fondsen kan verschillen. Sommige fondsen sluiten bepaalde sectoren uit, zoals kernenergie, wapenproductie en alcohol omdat deze sectoren strijdig zijn met hun duurzame of ethische principes (‘negatieve screening’). Andere fondsen gaan een stap verder en sluiten niet alleen bepaalde sectoren uit, maar beperken zich binnen de overgebleven sectoren ook nog eens tot het segment bedrijven dat binnen die sector bovengemiddeld duurzaam is (’best in class’-benadering). Weer andere fondsen voeren een actieve duurzaamheidsdialoog met bedrijven waarin ze beleggen: spreken met het management en bezoeken van aandeelhoudersvergaderingen om daar de duurzaamheidsagenda te beïnvloeden. Ook zijn er fondsen die een combinatie kiezen van bovengenoemde benaderingen.

 

Tip

… of u stapt over naar een Duurzame Indexfonds.

Duurzame Indexfondsen

Indexfondsen hebben een passief beleggingsbeleid: dat is er slechts op gericht om de samenstelling van de portefeuille overeen te laten komen met de samenstelling van een zelfgekozen index. Dat kan bijvoorbeeld de AEX index zijn of een wereldwijde index.

Er bestaan ook Duurzame Indexfondsen. Die beleggen volgens een duurzame index, bijvoorbeeld één van de Dow Jones Sustainability Indices. Deze bestaan uit een wereldwijde index, een drietal regionale indices (Europa, Azië en Noord-Amerika) en een voor de Verenigde Staten.

Een Nederlands voorbeeld is: Think-Sustainable-World-UCITS-ETF

 

Tip

… of u stapt over naar een Duurzame Sectorfonds.

Duurzame Sectorfondsen

Dit zijn beleggingsfondsen die zich specifiek op één of enkele sectoren richten die als duurzaam gelden, gelet op wat er wordt geproduceerd. Bijvoorbeeld een fonds dat uitsluitend belegt in duurzame energie, in duurzaam vastgoed, in milieutechnologische bedrijven of microkrediet. Sectorfondsen hebben een specifiek risicoprofiel, dat nauw samenhangt met de sector waarin word belegd. Daarom zijn ze qua risicoprofiel onderling niet goed vergelijkbaar. Wat ze gemeen hebben is dat ze geen risicospreiding over sectoren kennen en dus een hoger risicoprofiel hebben dan de eerder genoemde categorieën beleggingsfondsen.

 

Tip

… of u stapt over naar een Groenfonds.

Groenfondsen

Deze fondsen richten zich vooral op de particuliere belegger, omdat deze kan profiteren van een belastingvoordeel. Groenfondsen beleggen primair in duurzame energie en dito landbouw in Nederland. Omdat het fiscale voordeel alleen voor particuliere beleggers geldt, zijn deze fondsen voor kerken mogelijk minder interessant.

 

Kerken met ervaring

Diaconie Protestante Gemeente ’s-Gravenhage

Heeft een beleggingsstatuut met omschrijving van begrippen en met criteria in de vorm van uitsluitingen. In een driejaarlijkse notitie beleggingsbeleid krijgt het statuut invulling en toepassing; informatie www.diaconiedenhaag.nl/diaconie-organisatie-en-werkwijze en [email protected]

 

Protestantse gemeente Schoondijke-Waterlandkerkje

Belegt deel van gelden in coöperatieve windvereniging; www.groenekerken.nl/kerken/protestantse-kerk-schoondijke/

 

Protestantse gemeente Sexbierum–Pietersbierum

Belegt deel van gelden via duurzame bank; tevens aanschaf van zonnepanelen op de pastorie en een nieuwe (groene) koffie-automaat) ; informatie [email protected]

 

Protestantse gemeente Assen, Opstandingskerk

Belegt duurzaam en heeft werkgroep met focus op duurzaamheid in relatie tot economie; informatie www.groenekerken.nl/kerken/opstandingskerk-assen/

 

Gereformeerde Ontmoetingskerk, Kamerik

Belegt in micro-krediet via Oikocredit; informatie [email protected]

 

Tip

Bepaal of u wilt beleggen of wilt investeren.

Beleggen richt zich op op risicobeperking door het kopen van goed verhandelbare aandelen en obligaties en op risicospreiding over sectoren en landen.

Investeren is geld verstrekken aan een project of onderneming. Het gaat niet om risicospreiding, maar om directere betrokkenheid bij wat er met het geld gebeurt. In ruil voor het hogere risico wil een investeerder een hoger rendement.

 

Tip

Een investering in zonnepanelen op het kerkdak levert meer op dan de rente op een spaarrekening. Ook levert het milieuwinst en werkgelegenheid op. Triple P in optima forma.

Let op:

Beperk de financiële en technische risico’s van zonnepanelen, isolatiemaatregelen, een HR-ketel of zonneboiler door met een deskundige installateur in zee te gaan en kwalitatief goed materiaal te kopen.

 

Tip

Benieuwd naar het rendement? Kijk bij Milieu Centraal of neem een erkende energie-adviseur in de arm.

Milieu Centraal bekeek het rendement van een aantal energiemaatregelen voor de particuliere woningbouw. Dat geeft het een aardige indruk van de besparingsmogelijkheden. Zie bij Handige links.

Voor meer informatie over een rendementsberekening met adviesadres, zie: Rendement-en-terugverdientijd

Voor hulp bij een kosten-baten-analyse zie: Stappen kosten baten analyse

 

Tip

Kunt u niet in een eigen energieproject investeren? Overweeg dan te investeren in een gezamenlijk project, bijvoorbeeld een energiecoöperatie.

Een energiecoöperatie is een samenwerkingsverband van burgers, bedrijven en gemeenten dat zich inzet voor opwekking, transport en gebruik van duurzame energie in collectief beheer. Coöperaties beheren bijvoorbeeld gezamenlijk windmolens, kopen samen zonnepanelen in of zetten een biogasinstallatie op.

Zie Handige links voor meer informatie over lokale en regionale energieprojecten en over deelname in een windenergiecoöperatie.

 

Tip

Overweeg als diaconie geld niet te schenken, maar te lenen, aan een duurzaam doel.

Het kan ook een schenking zijn die onder voorwaarden moet worden terugbetaald. U kunt geld lenen aan bijvoorbeeld een lokale zorgboerderij. Bij succes vloeit het geld weer terug naar de diaconie. Besef wel dat deze vorm van duurzaam investeren zeer risicovol is en specifieke kennis vereist.

 

Kerken met ervaring

Protestantse gemeente Schoondijke-Waterlandkerkje

Belegt deel van gelden in coöperatieve windvereniging; www.groenekerken.nl/kerken/protestantse-kerk-schoondijke/

 

Protestantse gemeente Assen, Opstandingskerk

Belegt duurzaam en heeft werkgroep met focus op duurzaamheid in relatie tot economie; informatie: www.groenekerken.nl/kerken/opstandingskerk-assen/

 

Gereformeerde Ontmoetingskerk, Kamerik

Belegt in micro-krediet via Oikocredit; informatie [email protected]

 

 

Tips om zo duurzaam mogelijk met afval om te gaan

Tip

Doe mee met de inzamelingsactie van Kerk in Actie. Mobieltjes, cartridges, postzegels, ansicht- en geboortekaarten, oud geld… Met de opbrengst van dit voor ons waardeloze materiaal kan Kerk in Actie mensen ondersteunen hun leven waardevol te leven.

Ga voor meer informatie naar www.kerkinactie.nl/inzamelingsacties of http://www.facebook.com/inzamelingsactieskerkinactie.

 

Tip

Zamel plastic, papier/karton en glas (gescheiden naar kleur) apart in via de lokale plastic- en papierinzameling en glasbak. Het wordt gerecycleerd.

Glas wordt gerecycleerd tot nieuw glas.

 

Tip

Composteer GFT – groente-fruit-tuinafval – zelf in een compostvat. Of lever het apart aan bij de lokale afvalinzameling.

Het wordt gecomposteerd.

 

Tip

Lever chemisch afval – te herkennen aan het KCA-logo, zie afbeelding- apart in bij uw gemeente. Daar horen ook spaarlampen bij!

 

Tip

Lever batterijen in bij de winkel waar u nieuwe koopt. Lever kapotte gasontladingslampen – zoals TL-lampen – en spaarlampen in bij de leverancier waar u nieuwe koopt. Of bij het depot voor klein chemisch afval.

Doe kapotte spaarlampen nooit bij het restafval. Er zit kwik in; ze horen bij chemisch afval.

 

Tip

Lever oude metalen (oud ijzer, aluminium jaloezieën, gaskachels, etc.) in bij uw gemeente.

 

Tip

Lever oud wit- en bruingoed in bij de leverancier van uw nieuwe apparaat.

Wit- en bruingoed is alles waar een stekker aanzit of een batterij in zit: koelkast, vaatwasmachine, televisie, oven, computer, stofzuiger, wasdroger, magnetron, geluidsapparatuur, fornuis, CV-ketel e.d.

 

Asbest

Asbestverwijdering valt buiten het bestek van deze Toolkit. Zoek overheidsinformatie daarover.

 

Tip voor zuinige keukenapparatuur

 

Tip

Let bij de aanschaf van koffiezetapparatuur, waterkokers, kookplaten, vaatwassers e.d. op energieverbruik en duurzaamheid.

Vraag er naar als die informatie niet meteen aanwezig is in bijvoorbeeld een energielabel.

Zie voor meer informatie over deze apparatuur de Handige links.

 

Triple P van kerkelijk grondbezit

People

Agrarisch grondgebruik draagt bij aan een eerste levensbehoefte: voedsel. De gangbare landbouw probeert om op korte termijn een zo hoog mogelijke opbrengst te realiseren. Hiervoor worden kunstmatige meststoffen gebruikt. Voor het maken en transporteren van de kunstmest is veel energie nodig, met derhalve een hoge CO2 uitstoot. Voor de hoge productie van vlees, zuivel en eieren hier wordt ook veel voer vanuit ontwikkelingslanden geïmporteerd. Ook hiervoor is veel energie nodig en de grootschalige productie van grondstoffen voor veevoer leidt in de regel tot verstoring van de lokale markt met alle slechte gevolgen voor lokale kleine boeren. Er gaan tevens grote natuurgebieden verloren, inclusief oerwouden en de biodiversiteit loopt wereldwijd dramatisch terug, een bedreiging voor de gezondheid van mensen. Producten van biologische landbouw, vanuit de eigen streek en passend bij het seizoen zijn duurzamer. Bij gebruik van eieren, melk en vlees is het ook duurzaam om te letten op het welzijn van de dieren die deze producten leveren, zij zijn onze medeschepselen. Samengevat kan je stellen dat een vegetariër de laagste ecologische footprint veroorzaakt.

 

Planet

Ecologisch gebruikte landbouwgrond houdt rekening met de plaatselijke natuurlijke ecosystemen en met dierenwelzijn. Er worden geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Schadelijke insecten worden op natuurlijke manier bestreden. De biodiversiteit is daarom bij biologische bedrijven hoger, terwijl er geen chemische resten in de voedselketen terecht komen. U kunt met (nieuwe) pachters afspraken maken over de vorm van het agrarisch grondgebruik, bijvoorbeeld voor biologische teelten.

Het relatief kleine areaal natuur in ons land wordt verbeterd door natuurgebieden met elkaar te verbinden. Dit om verder uitsterven van dieren- en plantensoorten tegen te gaan en de natuurkwaliteit te verbeteren. Omzetting van agrarisch grondbezit naar natuurgebied of bos kan voelen als ‘kapitaalvernietiging’ van kostbare productiegrond. Maar bedenk dat meer dan 75% van de dieren- en plantensoorten al uit ons land verdwenen is en dat deze achteruitgang nog steeds door gaat, ook als gevolg van klimaatveranderingen.

 

Profit

De economische waarde van grond is afhankelijk van de bestemming en het gebruik. Verpachte agrarische grond is tot wel 60% minder waard dan niet-verpachte. Het directe rendement van grond voor de kerk is beperkt (maximaal 2%), maar een ‘veilige’ belegging. Het indirecte rendement zit in de toe- of afname van de economische waarde van de grond. De marktwaarde van grond in vrij gebruik schommelt maar is gemiddeld genomen wel toegenomen. ‘Verzilvering’ van de economische waarde kan geld vrijmaken voor een andere bestemming en/of plaatsing van of participatie in bijvoorbeeld windmolens. ‘Verzilveren’ brengt het meest op bij niet-verpachte grond die vrij van gebruik is. Soms kan tijdelijk gebruik worden afgesproken, terwijl gewerkt wordt aan het wijzigen van de bestemming. De ‘verzilvering’ volgt dan zodra de nieuwe bestemming is verleend.

Herbestemming van gebouwen kan zinvol zijn als bijvoorbeeld agrarische gebouwen niet langer meer worden gebruikt. Vaak kunnen voormalige agrarische gebouwen worden ingewisseld voor een woonbestemming, na een bestemmingsplanprocedure. Vaak is een investering in groen noodzakelijk, zodat er een ‘woonerf’ ontstaat. In bepaalde gevallen kan zelfs een landgoed worden aangelegd. Daar zijn voorwaarden aan gebonden, zoals aanleg van natuur en bosgebied, maar het levert belangrijke belastingvoordelen op. Dit zijn wel complexe en langjarige processen.

 

Twee mogelijke opties

1. Een groot perceel

Stel, uw kerk beschikt over grond bij het riviertje De Grift bij Veenendaal, en heeft de grond verpacht. De pachter wil ermee stoppen. U kunt een nieuwe pachter zoeken, maar het gebied rond De Grift is aangewezen als toekomstige natuurlijke verbindingszone. Dit kan alleen een succes worden als er door grondeigenaren wordt meegewerkt aan nieuwe natuur. Dus u kunt ervoor kiezen, daaraan mee te werken. In dat geval krijgt u een marktconforme compensatie voor de grond vanwege de nieuwe bestemming. Maar u blijft eigenaar van de grond, die nu natuurgebied wordt. U kunt er natuurwerkdagen houden met de gemeente. En het geld dat uw kerk heeft ontvangen als compensatie, kunt u vrij op andere manier investeren. Financieel is deze keuze waarschijnlijk aantrekkelijker dan opnieuw verpachten.

 

2. Een klein perceel

Stel, uw kerk beschikt over een klein perceel, dat niet eenvoudig te verpachten is en weinig oplevert. Misschien iets om volkstuinen te realiseren. Daarvoor is overleg nodig met de gemeentelijke overheid. Het levert financieel meer op en heeft een sterke sociale functie. Ook kan uw kerk het perceel omvormen tot bosje. U kunt daarbij samenwerken met scholen en jeugd (boomplantdagen) en het project laten sponsoren.

 

Hoe pakt u het aan?

Tip

Zorg altijd eerst dat u de vrije beschikking over de grond krijgt, voordat u er iets anders mee doet.

 

Tip

Overweeg de grond te verpachten aan een biologisch landbouwbedrijf in plaats van een traditioneel bedrijf.

Houd wel rekening met de wettelijke pachtnormen en de (lagere) opbrengst voor een biologische boer!

[accordion][accordion_block title=”Pachtnormen”]Wat de boer moet betalen voor het gebruik van de grond, is gedeeltelijk voorgeschreven in het Pachtnormenbesluit (zie handige links hieronder). Zie ook: Pachtnormen 2013 (zie handige links hieronder). De vergoeding en contractduur zijn onderhevig aan wettelijke voorschriften en gebaseerd op overleg met de sector. Deze normen zijn echter gebaseerd op de reguliere landbouw. Biologische landbouwbedrijven gebruiken en bemesten de grond minder intensief en produceren daardoor per hectare minder. De inkomsten van de boer zijn daardoor lager. Bij het bepalen van de vergoeding die de boer moet betalen voor het gebruik van de grond, kan het kerkbestuur hier rekening mee houden. [/accordion_block]

 

Tip

Overweeg bij grond met een agrarische bestemming de aanleg van een moestuin.

Zo betrekt u als kerk veel mensen bij de grond. Die voelen hun afhankelijkheid van goed groeiend voedsel en beleven er plezier aan. Dit is een mooi voorbeeld van de combinatie van ecologische en sociale duurzaamheid. Zie bij Kerktuin.

 

Tip

Draag bij aan natuurverrijking door het aanleggen van een poel, natuurvriendelijke oevers of het planten van knotbomen.

Dat kan vaak zonder vergunning en met subsidie.

 

Tip

Bestem de grond voor nieuwe natuur, als deze in een gebied ligt waar nieuwe natuurgebieden gaan komen. Of bestem de grond voor bos. Dat kan inkomsten uit houtproductie opleveren.

Er is subsidie voor de planvorming, voor de aanleg en ter compensatie van de waardedaling als de grond van een agrarische naar een natuurbestemming overgaat. Bij een keuze voor bos, is het wel van belang specifieke bos-ecologische kennis en -beheer in te schakelen!

 

[accordion_block title=”Bosbeheer en houtproductie”]Bos kan alleen als natuur dienen of mede voor houtproductie. Houtproductie moet gelijk op gaan met de natuurlijke aangroei van nieuw hout. Hout oogsten kan schade veroorzaken aan het bos, de bosbodem of planten en dieren. Als de houtoogst verantwoord plaatsvindt, kan gecertificeerd hout worden geleverd (FSC of PEFC) dat de natuur spaart en inheemse bossen en hun bewoners elders ontziet. Nu wordt nog 90% van onze houtbehoefte geïmporteerd (merendeels uit duurzaam beheerde Europese bossen). Nieuw bos kan daar wat aan doen. Voor het aanleggen van nieuw bos kan worden teruggevallen op de provinciale overheid, maar u kunt ook zelf starten, waarbij ieder een boom kan planten.[/accordion_block][/accordion]

 

 

Tip

Overweeg de grond te verkopen. Investeer het geld in een windmolen of een windmolenvereniging waarbij u deelt in de opbrengst.

Dat is ook duurzaam en het kan een hoger rendement opleveren.

 

Hoe verder?

Raadpleeg het schematisch overzicht: Exploitatiemogelijkheden kerkgrond. Dat kan u helpen met keuzes maken. Daarin vindt u de naam en contactgegevens van een ‘wegwijzer’ die bereid is u op weg te helpen. Werk met hulp van zo’n ‘wegwijzer’ eerst uw vraag goed uit; het werkveld is complex.

 

Verder advies voor de Protestantse Kerk in Nederland (PKN)

  • Kantoor der Kerkelijke Goederen (KKG), het rentmeesterkantoor voor PKN-gemeenten en daaraan gelieerde organisaties voor beheer onroerend goed, taxaties, aan- en verkoop en herbestemming kerkelijke gebouwen.
  • Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer in de PKN (VKB).
  • Gemeenteadviseurs Kerkbeheer: zij bieden hulp op het gebied van o.a. registergoederen (pacht; erfpacht; aan- en verkoop, restauratie en onderhoud gebouwen en bezittingen).

Verder advies voor de Rooms-katholieke Kerk

  • De economen, verbonden aan elk bisdom
  • Konferentie Nederlandse Religieuzen (KNR)

Verder advies voor andere kerken

  • KKG Adviseurs: een zelfstandige stichting die dezelfde diensten levert als het KKG, voor kerken en organisaties die niet bij de PKN zijn aangesloten.
  • Vereniging van Rentmeesters. Op hun website (zie bij Handige links) zit een zoekfunctie voor een rentmeester in uw regio of met de gewenste specialiteit.

Verder advies over natuurbeheer

  • A Rocha Nederland. Deze organisatie biedt verschillende vormen van advies in het kader van het programma ‘Hart voor de Schepping‘.
  • Landschapsbeheer Nederland

 

Voorbeelden uit niet-kerkelijke hoek

Voorbeeld 1: zorgboederij

Zorgboerderij ’t Paradijs (Barneveld) levert zorg aan ouderen en jongeren, vergoed uit de AWBZ. De boerderij verhoogt de leefkwaliteit van de mensen, gecombineerd met een gemengd biologisch bedrijf. De omgeving is rijk aan natuurschoon en moet worden beheerd. De boerderij levert dieren voor het begrazen van kruidenrijke weilanden en diensten voor het landschapsonderhoud. Er zijn vele vrijwilligers bij betrokken.

Kerken kunnen land of vermogen investeren in zo’n bedrijf. Zo kan het ‘vastgelegde vermogen’ een ‘levende’ bijdrage leveren aan de Triple P.

 

Voorbeeld 2: landgoed Huis Sevenaer

Een particulier landgoed, waarvan de inmiddels overleden eigenaar Jhr. Van Nispen tot Sevenaer de grond gebruikte met eerbied voor de schepping en met gebruikmaking van natuurlijke systemen en processen.

 

Kerken met ervaring

Protestantse gemeente Langedijk – Noord

Probeert windturbines geplaatst te krijgen op haar grondbezit; informatie [email protected]

 

RKK, Sint Adelbert abdij, Egmond

In de boomgaard van de kloostertuin werden oude soorten appels en peren geplant. Het beheer wordt gedaan door de Pomeologische Vereniging. In de kloostertuin werden ook allerlei bijzondere waardplanten voor vlinders aangeplant. Thans wordt in samenwerking met natuurorganisatie IVN de tuin op een natuurlijke manier beheerd zodat vlinders en andere insecten er de ruimte krijgen. In samenwerking met het Noord-Hollands Landschap onderhoudt een groep vrijwilligers het groen in de abdijtuinen; informatie en contact: http://www.abdijvanegmond.nl

Tips voor zuinig gebruik van computers en kopieerapparaten

 

Tip

Laat een computer, printer, scanner of kopieerapparaat niet op de slaap- of sluimerstand staan, wanneer deze langere tijd niet gebruikt hoeft te worden.

Zet het apparaat helemaal uit als u het langer dan een uur niet gebruikt.

 

Tip

Beperk printen en kopiëren tot het mininum (zie bij papier).

Zie bij Handige links voor duurzaamheidsinformatie over deze apparatuur.

Tips voor een mooie en duurzame kerktuin

Tip

Plant inheemse struiken en planten die bij de grondsoort en regio passen. Zo helpt u de soortenrijkdom in stand te houden.

Tip

Zaai planten en bloemen die bruikbaar zijn voor de (liturgische) bloemschikking of de bloemengroet aan een kerklid.

Tip

Of kies planten uit de Bijbel en de christelijke traditie die in ons klimaat kunnen leven zoals druif, vijg en judaspenning.

Het verrijkt de liturgie en de catechese.

Tip

Stel de tuin open voor anderen of richt deze in samen met de buurt.

Het versterkt de herbergfunctie van uw kerk voor buurt of dorp.

Tip

Leg een kruidentuin of smultuin aan met bijbelse kruiden en vruchten als appels en vijgen.

Eet samen van de opbrengst.

Tip

Verhuur een stuk grond naast de kerk als volkstuin.

Verbouw daar ook zelf groenten en lever die aan de Voedselbank.

 

Tips voor onkruidbestrijding

Tip

Zorg dat de aarde bedekt is. Gebruik bodembedekkers. Kies planten die zich bij de grondsoort en de plek thuis voelen.

Gebruik tuintegels die goed op elkaar aansluiten zodat er zo klein mogelijke naden ontstaan, dus onkruid minder kans krijgt.

Wied en schoffel. Chemische onkruidbestrijding schaadt het bodemleven.

 

Tips voor tuinmeubilair en verlichting

Tip

Kies meubilair met een lange levensduur en onderhoud het goed.

Neem liever onbehandeld hout – uit de omgeving of met FSC-keurmerk – of kunststof meubelen dan aluminium.

Kijk voor tuinmeubilair ook eens in de kringloopwinkel.

Tip

Kies spaar- of LED-lampen als verlichting nodig is.Overweeg lampen op zonnepanelen en bewegingssensoren voor een nog zuiniger energiegebruik.

Zie bij ‘Handige links’ voor meer informatie.

 

Voor samenwerking en informatie kunt u terecht bij

  • de burgerlijke gemeente
  • de buurtvereniging
  • lokale natuur- en milieu-organisaties
  • tuinier- en plantenliefhebbersvereniging Groei en Bloei
  • VELT, Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren: http://www.velt-nederland.nl

 

Kerken met ervaring

Protestantse gemeente Alkmaar, Vrijheidskerk

Vredestuin, aanplant van nectarplanten en besdragende planten waardoor vlinders, insecten en vogels worden aangetrokken; informatie [email protected] (t.a.v. D. Voetberg)

 

Hervormde gemeente Haamstede, Johannes de Doper kerk

Met 90 gierzwaluwpannen behoort het dak van deze kerk tot de grootste kunstmatige nestgelegenheid in Nederland! Informatie via boswachter communicatie en recreatie, [email protected]

 

Geformeerde kerk Zierikzee, Thomaskerk

Stiltetuin, liturgische tuin, ook geschikt om rustig aan de tafel te picknicken; Informatie [email protected] en www.gereformeerdzierikzee.nl/kerktuin/kerktuin.php; zie ook de rondleiding door kerktuin en Thomaskerk op YouTube: www.youtube.com/watch?v=bi5VFLh3jMY

 

Hervormde gemeente, Oude Kerk in Naaldwijk

In 2013 werd op startzondag en tijdens een expositie in de kerk aandacht gevraagd voor het thema ‘Bomen’. Ter gelegenheid hiervan werd in de tuin bij de kerk een meidoorn geplant; informatie https://www.groenekerken.nl/kerken/naaldwijk/

Triple P van fondswerving

Het kost geld om het gebouw en het gebruik ervan duurzamer te maken. Als deskundige gemeenteleden helpen bij de installatie van bijvoorbeeld technische aanpassingen, kan daar flink op bespaard worden, zo bleek in Bunschoten, Nijmegen en Winsum. Leveranciers hielpen deze vrijwilligers graag op weg.

Drie fondswervingsmethoden werken in de praktijk goed:

– organiseren van activiteiten waarvoor betaald moet worden

– leningen, giften en legaten van gemeenteleden

– zoeken naar overheidssubsidies.

 

Fondswervende activiteiten

Tip

Activiteiten voor een investering in verduurzaming leveren vaak enthousiasme op, vooral als de actie concreet is en niet te lang duurt.

Verzin een pakkende slogan en zorg voor een goede sfeer. Kerken in Dieren en Baarn hebben laten zien dat activiteiten voor duurzaamheid plezier en gemeenschapszin bevorderen.

Tip

Haal geld op via een bazar, virtuele rommelmarkt (internet), klussendienst, verkoop van wenskaarten, …

…. en wat u nog meer bedenken kunt: verkoop van handdoeken met het geborduurde logo van de kerk, sponsoring van spaar- en LED-lampen, bakken van cakes voor na de dienst, een wandeling met picknick, het tegen betaling geven van energie-advies aan gemeenteleden, een sponsorloop voor kinderen, …. etc.

Tip

Koppel de investering in de eigen verduurzaming aan steun voor een klimaatproject in het buitenland.

Via een hulporganisatie uit uw kerkelijk netwerk kunt u zo ook mensen in het buitenland helpen om duurzamer te leven. De combinatie van geld ophalen voor het eigen kerkgebouw en hulp aan anderen kan veel enthousiasme losmaken. Voorbeelden: een taartenbak-actie, verkoop van bloembollen, wekelijkse kerkmarkt gedurende de zomermaanden met groenten, fruit, zelfgemaakte producten, koffie en thee met taart, en/of optredens van koren en talentvolle muzikale gemeenteleden.

Tip

Benader plaatselijke winkeliers en bedrijven.

Die zijn vaak bereid een handje te helpen, met de activiteiten of met sponsoring.

 

Leningen, giften en legaten

Tip

Vraag gemeenteleden of parochianen om een gift of een lening (al dan niet met rente) voor investeringen die zichzelf terugverdienen.

Beheerscommissies beginnen meestal met terugbetalen van leningen na vijf jaar.

Giften kunt u verzamelen via een deurcollecte of sponsoring (van bijvoorbeeld zonnepanelen). Kerken in Assen, Baarn, Bunschoten, Winsum en Zwolle financierden met giften en leningen hun investeringen ten dele of geheel.

Tip

Overweeg om als gemeente of parochie obligaties uit te geven.

Tip

Breng de mogelijkheid van een legaat of notariële schenking onder de aandacht.

Kerken Broek op Langendijk en Schoondijke gebruikten een legaat voor o.a. zonnepanelen. In Schoondijke werd daarmee ook een duurzaamheidsactie in de gemeente gevoerd met medewerking van het plaatselijke bedrijfsleven.

Een notariële schenking geeft, onder bepaalde voorwaarden, een aanzienlijk belastingvoordeel voor de gever.

 

Overheidssubsidies

Tip

Ga na of u voor bijvoorbeeld zonnepanelen of een energiescan subsidie van de overheid (gemeente, provincie, rijk) kunt krijgen.

De Petrus Canisius Parochie in Nijmegen en kerken in Bunschoten en Zwolle slaagden hierin voor zonnepanelen. Kerken in de stad Groningen voor een energiescan.

Tip

Raadpleeg de Energiesubsidiewijzer.

Zie hieronder onder bij Handige links.

Kerken met ervaring

 

Protestantse gemeente Paaskerk, Baarn

Creatief in het organiseren van fondsenwervende activiteiten in de gemeente; informatie www.groenekerken.nl/kerken/paaskerk-baarn/

 

Protestantse gemeente Dieren

Creatief in het organiseren van fondsenwervende activiteiten in de gemeente; informatie www.pkdieren.nl en http://dieren.pbworks.com/ en [email protected]

 

Protestantse gemeente Winsum-Obergum

Verbouwing met leningen en giften van gemeenteleden, subsidies van derden, veel zelfwerkzaamheid; informatie www.groenekerken.nl/kerken/protestantse-gemeente-winsum-obergum/

 

Protestantse gemeente De Hoofdhof, Zwolle–Berkum

Leningen en giften van gemeenteleden, subsidie van overheid; informatie www.groenekerken.nl/kerken/pg-de-hoofdhof-zwolle-berkum/

 

Nederlands Gereformeerde Kerk Westerkerk, Bunschoten

Leningen en giften van gemeenteleden, subsidie van overheid, zelfwerkzaamheid; informatie www.groenekerken.nl/kerken/westerkerk-bunschoten/

 

RKK Petrus Canisius Parochie, Nijmegen

Subsidie van overheid en zelfwerkzaamheid; informatie www.groenekerken.nl/kerken/petrus-canisiuskerk-nijmegen/

 

Protestantse gemeente Oosterbeek–Wolfheze

Steunt klimaatproject NOVA (Zuid-Afrika) en combineert dit met verduurzaming van eigen kerk en geloofsgemeenschap; informatie [email protected]

Tip

Er zijn twee voluit duurzame banken waar betaal- en spaarrekeningen geopend kunnen worden: Triodos Bank en ASN Bank.

Beide banken bereiken de beste scores in de Eerlijke Bankwijzer, zie Handige links.

Tip

Duurzaam sparen en lenen kunnen bij de PKN aangesloten kerken en diaconieën ook bij de Stichting Kerkelijk Geldbeheer (SKG) en de Stichting Protestants Diaconaal Krediet Nederland (PDKN).

Zij werken met geld van kerken en diaconieën met een liquiditeitsoverschot. Ze fungeren als interkerkelijke spaar- en kredietinstellingen. Het zijn geen banken. Meer informatie over hen zie: Stappenplan.

Kerken met ervaring

 

Diaconie Protestante Gemeente ’s-Gravenhage

Heeft een beleggingsstatuut met omschrijving van begrippen en met criteria in de vorm van uitsluitingen. In een driejaarlijkse notitie beleggingsbeleid krijgt het statuut invulling en toepassing; informatie www.diaconiedenhaag.nl/diaconie-organisatie-en-werkwijze en [email protected]

 

Protestantse gemeente Schoondijke-Waterlandkerkje

Belegt gelden deels in coöperatieve windvereniging; www.groenekerken.nl/kerken/protestantse-kerk-schoondijke/

 

Protestantse gemeente Sexbierum–Pietersbierum

Belegt gelden deels via duurzame bank; tevens aanschaf van zonnepanelen op de pastorie en een nieuwe (groene) koffie-automaat) ; informatie [email protected]

 

Protestantse gemeente Assen, Opstandingskerk

Belegt duurzaam en heeft werkgroep met focus op duurzaamheid in relatie tot economie; informatie: www.groenekerken.nl/kerken/opstandingskerk-assen/

 

Gereformeerde Ontmoetingskerk, Kamerik

Belegt in micro-krediet via Oikocredit; informatie [email protected]