Verlichting

Duurzaam verlichten

Door slim met verlichting om te gaan kan het energieverbruik flink verminderd worden. Hierdoor wordt de uitstoot van schadelijke stoffen verminderd en draagt u bij aan het verbeteren van het klimaat. Door het vervangen van bestaande, niet zuinige verlichting  door energiezuinige verlichting worden de jaarlijkse elektriciteitskosten tevens flink teruggebracht. De verschillende soorten verlichting worden hieronder beschreven:

  • Gloeilamp
  • Halogeenverlichting
  • Tl-verlichting
  • Spaarlamp
  • Led-verlichting
  • Metaalhalogenidelamp

 

Gloeilamp

Gloeilampen zijn van oudsher de meest toegepaste lamp en zijn verkrijgbaar in verschillende uitvoeringen (helder, mat, gekleurd, etc.). Gloeilampen zijn goedkoop, maar de levensduur is erg beperkt (gemiddeld 1.000 tot 1.200 branduren).

 

Vanwege de zeer inefficiënte werking, gloeilampen zetten slechts 10% van de energie om in licht, de resterende 90% gaat verloren als warmte, is de verkoop van gloeilampen gefaseerd verboden. In de hele Europese Unie is sinds 1 september 2012 de handel in gloeilampen verboden. Winkels mogen nog wel hun bestaande voorraden verkopen.

 

Het verbod op gloeilampen slaat alleen op verlichting voor huishoudelijk gebruik. Gloeilampen met een speciale toepassing, zoals lampjes voor naaimachines, koelkasten en ovens blijven wel toegestaan. Verder geldt de nieuwe regelgeving niet voor kleinere lampen met een lager vermogen dan 7 watt, zoals kerstverlichting.

 

Halogeenverlichting

Halogeenverlichting levert twee keer zoveel licht als een gloeilamp terwijl daarbij tot 30% minder energie wordt gebruikt. Halogeenverlichting is duurder dan gloeilampen, de levensduur is echter met 2.000 tot 3.000 branduren aanzienlijk langer. Hoewel halogeenverlichting zuiniger is dan gloeilampen gebruikt dit type verlichting wel meer energie dan spaarlampen en led-lampen. Nieuwe halogeenlampen zijn vaak uitgevoerd met een infrarood coating die het rendement van de lampen verhoogd. Vanaf 2016 mogen alleen nog de meest zuinige typen halogeenverlichting verkocht worden.

 

Tl-verlichting

Tl-verlichting is voornamelijk bekend van de buisverlichting; de zogenaamde tl-buis. Het licht in de buis ontstaat door elektrische ontlading, een fluorescerend poeder (witte laag aan de binnenkant van de buis) zorgt ervoor dat de onzichtbare ultraviolette straling omgezet wordt in zichtbaar licht.

 

Naast de conventionele T8 buizen en de zuinigere T5 buizen zijn er nu LED TL buizen. T8 buizen zijn de conventionele tl-buizen zoals deze in eerste instantie geplaatst zijn en op dit moment nog op vele locaties gebruikt worden. Dit type verlichting knippert wanneer deze wordt opgestart en is tevens te herkennen aan de losse starters die vervangen kunnen worden. T8 verlichting heeft een levensduur van zo’n 9.000 branduren. T5 verlichting is tot 40% zuiniger dan de T8 buizen en heeft een langere levensduur (19.000 branduren). Onze voorkeur gaat echter uit naar de nog zuinigere LED TL buizen. LED TL verlichting is tot 65% zuiniger dan de conventionele T8 verlichting en heeft een langere levensduur (meer dan 30.000 branduren). LED TL verlichting kan zeer eenvoudig toegepast worden in bestaande T8 armaturen (met starter).

 

Spaarlampen

Een spaarlamp is een compacte versie van een tl-lamp (buis). Dit type lamp geeft 3 tot 4 keer zoveel licht als een gloeilamp van vergelijkbaar vermogen en gaat 6.000 tot wel 10.000 branduren mee. De nieuwste generatie spaarlampen doet wat betreft uiterlijk en licht niet onder voor gloeilampen. De recente types starten zonder knipperen op en kunnen gedimd worden.

 

Spaarlampen bevatten kwikdamp; wanneer een spaarlamp kapot gaat dan is het belangrijk om de volgende maatregelen te nemen. Laat eventueel aanwezige kinderen, zwangere vrouwen en dieren de ruimte verlaten. Door de kamer goed te ventileren, ten minste 15 minuten, kan de vrijgekomen kwikdamp via luchtverversing uit de ruimte verwijderd worden. Ruim hierna de resten zorgvuldig op, draag hierbij handschoen en gebruik papier om de resten te verzamelen en / of plakband (tape) om kleine stukjes glas te verwijderen. Gebruik bij voorkeur geen stoffer en blik of stofzuiger. De restanten van de spaarlamp dienen in een plastic zak bij het Klein Chemisch Afval (KCA) gevoegd te worden. Denk eraan dat ook kleding en schoenen die in aanraking zijn gekomen met de kapotte spaarlamp in een plastic zak bij het KCA gevoegd moeten worden.

 

Led-verlichting

Led-verlichting heeft zich de voorbije jaren razendsnel ontwikkeld. Zo is de prijs van led-verlichting flink gedaald en doet het licht dat uitgestraald wordt door de led-verlichting tegenwoordig niet meer onder voor dat van een gloeilamp. Goede led-verlichting is wat betreft prijs vergelijkbaar met spaarlampen, de toepassingsmogelijkheden van led-verlichting zijn echter uitgebreider. Hiernaast heeft led-verlichting een bijzonder lange levensduur; gemiddeld 20.000 tot 40.000 branduren.

 

Metaalhalogenidelamp

Metaalhalogenidelampen worden voornamelijk toegepast voor verlichting van sportterreinen en stadions, de laatste jaren wordt dit type verlichting ook toegepast als verlichting in grote, hoge ruimtes, bij tankstations en als autoverlichting. De metaalhalogenidelampen hebben een karakteristiek fel wit licht. De maximale levensduur van dit type verlichting is zo’n 20.000 branduren en de lichtopbrengst is vergelijkbaar met tl-verlichting.

 

Tip

Tips energiezuinig verlichting
• Niet verlichten is goedkoper dan energiezuinig verlichten, maak daarom optimaal gebruik van daglicht
• Schakel verlichting uit wanneer een ruimte niet gebruikt wordt, ook al wordt in die ruimte energiezuinige verlichting toegepast
• Begin bij het vervangen van verlichting bij de lampen die het hoogst aantal branduren hebben, voor deze verlichting is de terugverdientijd het kortst
• Bij vervanging van verlichting kunnen gloeilampen en halogeenlampen in de vuilnisbak gegooid worden; afgedankte spaarlampen, tl-buizen en led-verlichting dienen als KCA ingeleverd te worden

 

Verlichting vergelijken

De mate waarin een lamp in staat is om elektrische stroom om te zetten in licht wordt uitgedrukt in Lumen per Watt; hoe meer Lumen per Watt, hoe beter een lamp in staat is om elektrische energie om te zetten in licht. In onderstaande tabel wordt per type verlichting het gemiddelde lichtrendement gegeven, tezamen met de verwachte levensduur (in uren) en het energielabel van de lamp:

 

Kleurtemperatuur

Bij verlichting is het belangrijk om naar de zogenaamde kleurtemperatuur van de lamp te kijken; dit is de standaard voor verlichtingskleuren en wordt uitgedrukt in Kelvin (K). Warm geel licht heeft een lagere kleurtemperatuur met een lagere bijbehorende Kelvinwaarde. Koel blauw licht heeft een hogere kleurtemperatuur en een hogere bijbehorende Kelvinwaarde. Onderstaand een aantal voorbeelden:

  • Extra warm licht(vergelijkbaar met gloeilamp): Een kleurtemperatuur van 2500 K tot 2800 K
  • Warm licht (vergelijkbaar met halogeen): Een kleurtemperatuur van 2800 K tot 3200 K
  • Wit licht (vergelijkbaar met TL verlichting): Een kleurtemperatuur van 3200 K tot 5000 K
  • Koud wit licht: Een kleurtemperatuur van meer dan 5000 K

 

Financieel

Vervangen van ouderwetse verlichting door energiezuinige verlichting kan in een behoorlijke verlaging van het energieverbruik (CO2-uitstoot) resulteren. Of het financieel ook aantrekkelijk is om verlichting te vervangen hangt af van het aantal branduren en het type verlichting.

 

Economisch

Door toepassing van energiezuinige verlichting wordt bespaard op energiekosten, energiezuinige verlichting is echter vaak duurder dan niet-energiezuinige verlichting. Bij het bepalen van de terugverdientijd van verlichting is het belangrijk om te beseffen dat het aantal branduren per jaar een grote rol speelt; brandt verlichting bijna continu dan is de terugverdientijd stukken korter dan wanneer verlichting slechts sporadisch brandt. Vanuit financieel oogpunt is het vervangen van verlichting door energiezuinige verlichting alleen interessant wanneer de verlichting veelvuldig (dagelijks) gebruikt wordt.

 

Stimulering door de overheid

De Nederlandse overheid stimuleert toepassing van energiezuinige verlichting door middel van een aantal regelingen. Nadeel hiervan is dat deze regelingen voornamelijk van toepassing zijn voor ondernemingen daar deze betrekking hebben op het verminderen van de fiscale winst met een bepaald percentage van de investering in de energiezuinige verlichting. Onderstaande regelingen zijn van toepassing:

  • Energie Investeringsaftrek (EIA); fiscale regeling, gericht op ondernemingen, 41,5% van de investering is aftrekbaar van de fiscale winst (financieel voordeel ongeveer 10%)
  • MIA/Vamil – Milieu Investeringsaftrek / Willekeurige afschrijving Milieu Investeringen; fiscale regeling, gericht op ondernemingen, 36% van de investering is aftrekbaar van de fiscale winst
Tip

Schaf alleen kwalitatief hoogwaardige energiezuinige verlichting aan van gerenommeerde producenten. Hoewel de prijs van deze verlichting in het algemeen hoger zal liggen is de levensduur van deze verlichting tot wel 2,5 keer langer. Alternatieve verlichting kan in aanschaf een stuk goedkoper zijn, wanneer deze verlichting echter het minimaal aantal branduren niet behaald is het voordeel van de lagere aanschafprijs snel verdwenen.

Tip

Een goed startpunt voor het vervangen van verlichting kan de noodverlichting zijn. Alternatieve, energiezuinige noodverlichting kost meer dan de conventionele noodverlichting, maar het scheelt fors in energiekosten en CO2-uitstoot.

 

Voorbeelden

Onderstaand een aantal voorbeelden van kerken waar men bezig is met energiezuinige verlichting:

  • Petrus Canisius parochie, Nijmegen; vervanging van verlichting door led-verlichting
  • Gereformeerde Brinkstraatkerk, Bennekom; energiezuinig lichtplan
  • Paaskerk, Baarn; geleidelijke toepassing van led verlichting

 

Kerken met ervaring

Onderstaand een aantal voorbeelden van kerkgebouwen die bespaard hebben op de verlichtingskosten.

 

Petrus Canisius parochie Nijmegen

Verlichting vervangen door led-verlichting.

Meer informatie via www.petruscanisiusparochie.nl (Ton Geertsen).

 

Westerkerk (NGK) Spakenburg

Installatie van led-verlichting.

Meer informatie via www.ngkw.nl.

 

Protestantse Gemeente Odijk

80% energiebesparing door vervangen van verlichting

Meer informatie via www.pknodijk.nl (Arjan Muis).

 

Protestantse wijkgemeente, Jacobikerk, Utrecht

Oude verlichting vervangen door ledlampen.

Meer informatie via http://www.jacobikerk.nl/

Vragen over verlichting in kerkgebouwen?

Heeft u na het lezen van de informatie op deze pagina nog vragen over de verlichting in kerkgebouwen, dan kunt u contact opnemen met Hellemans Consultancy voor onafhankelijk advies.

 

Wilt u weten hoe uw energieverbruik eruit ziet en hoe het zich verhoudt tot dat van vergelijkbare kerkgebouwen? Ga dan naar de benchmark tool van het Energie voor Kerken collectief om direct te zien hoe het energieverbruik van uw kerk ligt ten opzichte van het gemiddelde verbruik.

 

 

 Door slim met verlichting om te gaan kan flink bespaard worden op de energiekosten zonder dat hiervoor geïnvesteerd hoeft te worden. Wanneer bestaande, niet zuinige verlichting vervangen wordt voor energiezuinige verlichting kunnen de jaarlijkse elektriciteitskosten verder teruggebracht worden. De verschillende soorten verlichting worden hieronder beschreven: 

  • Gloeilamp
  • Halogeenverlichting
  • Tl-verlichting
  • Spaarlamp
  • Led-verlichting
  • Metaalhalogenidelamp

 

Gloeilamp

Gloeilampen zijn van oudsher de meest toegepaste lamp en zijn verkrijgbaar in verschillende uitvoeringen (helder, mat, gekleurd, etc.). Gloeilampen zijn goedkoop, maar de levensduur is erg beperkt (gemiddeld 1.000 tot 1.200 branduren).

 

Vanwege de zeer inefficiënte werking, gloeilampen zetten slechts 10% van de energie om in licht, de resterende 90% gaat verloren als warmte, worden gloeilampen gefaseerd verboden. Winkels mogen sinds 1 september 2011 geen heldere gloeilampen van 60 watt of meer inkopen. De handel in matte gloeilampen is sinds 1 september 2009 al verboden.

 

Het verbod op gloeilampen slaat alleen op verlichting voor huishoudelijk gebruik. Gloeilampen met een speciale toepassing, zoals lampjes voor naaimachines, koelkasten en ovens blijven wel toegestaan. Verder geldt de nieuwe regelgeving niet voor kleinere lampen met een lager vermogen dan 7 watt, zoals kerstverlichting.

 

Halogeenverlichting

Halogeenverlichting levert twee keer zoveel licht als een gloeilamp terwijl daarbij tot 30% minder energie wordt gebruikt. Halogeenverlichting is duurder dan gloeilampen, de levensduur is echter met 2.000 tot 3.000 branduren aanzienlijk langer. Hoewel halogeenverlichting zuiniger is dan gloeilampen gebruikt dit type verlichting wel meer energie dan spaarlampen en led-lampen. Nieuwe halogeenlampen zijn vaak uitgevoerd met een infrarood coating die het rendement van de lampen verhoogd. Vanaf 2016 mogen alleen nog de meest zuinige typen halogeenverlichting verkocht worden.

 

Tl-verlichting

Tl-verlichting is voornamelijk bekend van de buisverlichting; de zogenaamde tl-buis. Het licht in de buis ontstaat door elektrische ontlading, een fluorescerend poeder (witte laag aan de binnenkant van de buis) zorgt ervoor dat de onzichtbare ultraviolette straling omgezet wordt in zichtbaar licht.

 

Er zijn 2 soorten tl-buizen beschikbaar: T8 en T5 buizen. De T8 buizen zijn de conventionele tl-buizen zoals deze in eerste instantie geplaatst zijn en op dit moment nog op vele locaties gebruikt worden. Dit type verlichting knippert wanneer deze wordt opgestart en is tevens te herkennen aan de losse starters die vervangen kunnen worden. T8 verlichting heeft een levensduur van zo’n 9.000 branduren. T5 verlichting is tot 40% zuiniger dan de conventionele T8 verlichting en heeft een langere levensduur (zo’n 19.000 branduren). T5 verlichting kan vrij eenvoudig toegepast worden in bestaande T8 armaturen.

 

Spaarlampen

Een spaarlamp is een compacte versie van een Tl-lamp (buis). Dit type lamp geeft 3 tot 4 keer zoveel licht als een gloeilamp van vergelijkbaar vermogen en gaat 6.000 tot wel 10.000 branduren mee. De nieuwste generatie spaarlampen doet wat betreft uiterlijk en licht niet onder voor gloeilampen. De recente types starten zonder knipperen op en kunnen gedimd worden.

 

Spaarlampen bevatten kwikdamp; wanneer een spaarlamp kapot gaat dan is het belangrijk om de volgende maatregelen te nemen. Laat eventueel aanwezige kinderen, zwangere vrouwen en dieren de ruimte verlaten. Door de kamer goed te ventileren, ten minste 15 minuten, kan de vrijgekomen kwikdamp via luchtverversing uit de ruimte verwijderd worden. Ruim hierna de resten zorgvuldig op, draag hierbij handschoen en gebruik papier om de resten te verzamelen en / of plakband (tape) om kleine stukjes glas te verwijderen. Gebruik bij voorkeur geen stoffer en blik of stofzuiger. De restanten van de spaarlamp dienen in een plastic zak bij het Klein Chemisch Afval (KCA) gevoegd te worden. Denk eraan dat ook kleding en schoenen die in aanmerking zijn gekomen met de kapotte spaarlamp in een plastic zak bij het gevoegd moeten worden.

 

Led-verlichting

Led-verlichting heeft zich de voorbije jaren razendsnel ontwikkeld. Zo is de prijs van led-verlichting flink gedaald en doet het licht dat uitgestraald wordt door de led-verlichting tegenwoordig niet meer onder voor dat van een gloeilamp. Goede led-verlichting is wat betreft prijs vergelijkbaar met spaarlampen, de toepassingsmogelijkheden van led-verlichting zijn echter uitgebreider. Hiernaast heeft led-verlichting een bijzonder lange levensduur; gemiddeld 20.000 tot 40.000 branduren.

 

Metaalhalogenidelamp

Metaalhalogenidelampen worden voornamelijk toegepast voor verlichting van sportterreinen en stadions, de laatste jaren wordt dit type verlichting ook toegepast als verlichting in grote, hoge ruimtes, bij tankstations en als autoverlichting. De metaalhalogenidelampen hebben een karakteristiek fel wit licht. De maximale levensduur van dit type verlichting is zo’n 20.000 branduren en de lichtopbrengst is vergelijkbaar met tl-verlichting.

 

Tip

Tips energiezuinig verlichting
• Niet verlichten is goedkoper dan energiezuinig verlichten, maak daarom optimaal gebruik van daglicht
• Schakel verlichting uit wanneer een ruimte niet gebruikt wordt, ook al wordt in die ruimte energiezuinige verlichting toegepast
• Begin bij het vervangen van verlichting bij de lampen die het hoogst aantal branduren hebben, voor deze verlichting is de terugverdientijd het laagst
• Bij vervanging van verlichting kunnen gloeilampen en halogeenlampen in de vuilnisbak gegooid worden; afgedankte spaarlampen, tl-buizen en led-verlichting dienen apart ingeleverd te worden

 

Kleurtemperatuur

Bij verlichting is het belangrijk om naar de zogenaamde kleurtemperatuur van de lamp te kijken; dit is de standaard voor verlichtingskleuren en wordt uitgedrukt in Kelvin (K). Warm geel licht heeft een lagere kleurtemperatuur met een lagere bijbehorende Kelvinwaarde. Koel blauw licht heeft een hogere kleurtemperatuur en een hogere bijbehorende Kelvinwaarde. Onderstaand een aantal voorbeelden:

  • Extra warm licht(vergelijkbaar met gloeilamp): Een kleurtemperatuur van 2500 K tot 2800 K
  • Warm licht (vergelijkbaar met halogeen): Een kleurtemperatuur van 2800 K tot 3200 K
  • Wit licht (vergelijkbaar met TL verlichting): Een kleurtemperatuur van 3200 K tot 5000 K
  • Kil wit licht: Een kleurtemperatuur van meer dan 5000 K

 

Verlichting vergelijken

De mate waarin een lamp in staat is om elektrische stroom om te zetten in licht wordt uitgedrukt in Lumen per Watt; hoe meer Lumen per Watt, hoe beter een lamp in staat is om elektrische energie om te zetten in licht. In onderstaande tabel wordt per type verlichting het gemiddelde lichtrendement gegeven, tezamen met de verwachte levensduur (in uren) en het energielabel van de lamp:

 

Vergelijking verlichting

 

Economisch

Door toepassing van energiezuinige verlichting wordt bespaard op energiekosten, energiezuinige verlichting is echter vaak duurder dan niet-energiezuinige verlichting. Bij het bepalen van de terugverdientijd van verlichting is het belangrijk om te beseffen dat het aantal branduren per jaar een grote rol speelt; brandt verlichting bijna continu dan is de terugverdientijd stukken korter dan wanneer verlichting slechts sporadisch brandt. Vanuit financieel oogpunt is het vervangen van verlichting door energiezuinige verlichting alleen interessant wanneer de verlichting veelvuldig (dagelijks) gebruikt wordt.

 

Stimulering door de overheid

De Nederlandse overheid stimuleert toepassing van energiezuinige verlichting door middel van een aantal regelingen. Nadeel hiervan is dat deze regelingen voornamelijk van toepassing zijn voor ondernemingen daar deze betrekking hebben op het verminderen van de fiscale winst met een bepaald percentage van de investering in de energiezuinige verlichting. Onderstaande regelingen zijn van toepassing:

  • Energie Investeringsaftrek (EIA); fiscale regeling, gericht op ondernemingen, 41,5% van de investering is aftrekbaar van de fiscale winst (financieel voordeel ongeveer 10%)
  • MIA/Vamil – Milieu Investeringsaftrek / Willekeurige afschrijving Milieu Investeringen; fiscale regeling, gericht op ondernemingen, 36% van de investering is aftrekbaar van de fiscale winst

 

 

Voorbeelden van kerken met energiezuinige verlichting

Onderstaand een aantal voorbeelden van kerken waar men bezig is met energiezuinige verlichting:

  • Petrus Canisius parochie, Nijmegen; vervanging van verlichting door led-verlichting
  • Gereformeerde Brinkstraatkerk, Bennekom; energiezuinig lichtplan 
  • Paaskerk, Baarn; geleidelijke toepassing van led verlichting

 

Wat kan energiezuinige verlichting in uw kerkgebouw betekenen?

Heeft u verlichting die veelvuldig wordt gebruikt, dan kan het interessant zijn om deze verlichting compleet te laten vervangen door energiezuinige verlichting. Wanneer verlichting slechts af en toe gebruikt wordt dan is het raadzaam om deze pas bij uitval / kapot gaan te vervangen. Wil u weten hoe uw energieverbruik zich verhoudt tot het energieverbruik van vergelijkbare gebouwen? Kijk dan op de website van het Energie voor Kerken collectief en vul uw verbruik in.